«Δεν το δοκιμάζω»: Τι είναι η νεοφοβία τροφίμων και πώς βοηθάμε το παιδί

Το παιδί κοιτάζει ένα καινούργιο φαγητό, σπρώχνει το πιάτο και δηλώνει «δεν μου αρέσει» πριν καν το δοκιμάσει. Η αντίδραση αυτή έχει όνομα: νεοφοβία τροφίμων, δηλαδή επιφυλακτικότητα απέναντι σε άγνωστες γεύσεις, μυρωδιές ή υφές. Είναι συχνή στα μικρά παιδιά και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν σημαίνει ότι οι γονείς έκαναν κάτι λάθος.

Το ζητούμενο δεν είναι να κερδίσει ο ενήλικας μια μάχη στο τραπέζι. Είναι να βοηθήσει το παιδί να εξοικειωθεί σταδιακά με το φαγητό, χωρίς πίεση και χωρίς κάθε άρνηση να μετατρέπεται σε οικογενειακή σύγκρουση.

Νεοφοβία και «δύσκολο φαγητό» δεν είναι ακριβώς το ίδιο

Η νεοφοβία αφορά ειδικά την άρνηση ενός άγνωστου τροφίμου. Η επιλεκτική διατροφή είναι ευρύτερη: ένα παιδί μπορεί να απορρίπτει και φαγητά που έτρωγε παλιότερα, να δέχεται πολύ λίγες υφές ή να θέλει τα τρόφιμα να μην ακουμπούν μεταξύ τους.

Μια πρόσφατη επιστημονική ανασκόπηση επισημαίνει ότι η νεοφοβία είναι συχνά μια αναμενόμενη αναπτυξιακή αντίδραση, ενώ η επίμονη και πολύ περιοριστική επιλογή τροφών χρειάζεται διαφορετική αξιολόγηση. Το αμερικανικό CDC αναφέρει ότι γύρω από τη νηπιακή ηλικία είναι φυσιολογικό να εμφανιστούν προτιμήσεις για λίγα φαγητά ή άρνηση τροφών που προηγουμένως γίνονταν δεκτές· για πολλά παιδιά αυτές οι συμπεριφορές υποχωρούν περίπου έως τα πέντε χρόνια.

Γιατί η επανάληψη μπορεί να αλλάξει την αντίδραση

Ένα καινούργιο τρόφιμο δεν γίνεται οικείο μόνο όταν καταναλωθεί. Η εξοικείωση αρχίζει όταν το παιδί το βλέπει στο τραπέζι, το αγγίζει, το μυρίζει, το βοηθά να μαγειρευτεί ή το παρατηρεί να τρώνε οι άλλοι. Κάθε ήρεμη συνάντηση μειώνει λίγο την αβεβαιότητα.

Οι επίσημες οδηγίες δεν δίνουν έναν «μαγικό αριθμό». Το CDC σημειώνει ότι μπορεί να χρειαστούν 8 έως 10 εκθέσεις μέχρι ένα μικρό παιδί να θελήσει να δοκιμάσει, ενώ η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής αναφέρει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν 15 έως 20 προσπάθειες. Οι αριθμοί δεν είναι στόχος ούτε υποχρέωση: δείχνουν απλώς ότι η πρώτη απόρριψη δεν προβλέπει την τελική προτίμηση.

Σημαντικό είναι να πρόκειται για επαναλαμβανόμενη έκθεση χωρίς εξαναγκασμό. Αν κάθε εμφάνιση του μπρόκολου συνοδεύεται από διαπραγμάτευση, απειλή ή απαίτηση «άλλη μία μπουκιά», το παιδί μπορεί να συνδέσει το τρόφιμο με ένταση αντί με ασφάλεια.

Πέντε κινήσεις που χωρούν σε ένα ελληνικό οικογενειακό τραπέζι

• Βάλτε πολύ μικρή ποσότητα. Μισή ροδέλα αγγουριού ή ένα κουταλάκι φακές είναι λιγότερο απειλητικά και περιορίζουν τη σπατάλη.
• Συνδυάστε το νέο με κάτι οικείο. Το άγνωστο τρόφιμο μπορεί να βρίσκεται δίπλα σε ένα φαγητό που το παιδί τρώει ήδη, χωρίς να «κρύβεται» μέσα του.
• Περιγράψτε, μην αξιολογείτε. «Είναι τραγανό», «μυρίζει λεμόνι» ή «έχει πορτοκαλί χρώμα» ανοίγουν συζήτηση. Το «είναι νόστιμο, φά’ το» ζητά συμφωνία πριν από την εμπειρία.
• Δώστε ρόλο στο παιδί. Μπορεί να πλύνει ντοματίνια, να ανακατέψει μια σαλάτα ή να διαλέξει ανάμεσα σε δύο λαχανικά. Η συμμετοχή δεν εγγυάται ότι θα φάει, αυξάνει όμως την οικειότητα.
• Δείξτε το παράδειγμα ήρεμα. Τα παιδιά παρατηρούν τους ενήλικες. Φάτε το ίδιο τρόφιμο χωρίς υπερβολικά μπράβο, συγκρίσεις με αδέλφια ή σχόλια για την ποσότητα.

Το βρετανικό NHS προτείνει να προσφέρουμε ξανά όσα απορρίφθηκαν, να μη ζορίζουμε το παιδί και να εξετάζουμε τη διατροφή σε βάθος εβδομάδας αντί να πανικοβαλλόμαστε για ένα μεμονωμένο γεύμα.

Τι συνήθως δεν βοηθά

Η χρήση γλυκού ως ανταμοιβής στέλνει άθελά μας το μήνυμα ότι το κυρίως φαγητό είναι η δυσάρεστη δοκιμασία και το γλυκό το πολύτιμο έπαθλο. Η πίεση να αδειάσει το πιάτο δυσκολεύει επίσης το παιδί να ακούει τα δικά του σήματα πείνας και κορεσμού. Και το συνεχές μαγείρεμα ενός δεύτερου, εντελώς διαφορετικού γεύματος μπορεί να στενέψει ακόμη περισσότερο τη λίστα των αποδεκτών επιλογών.

Μια πιο ισορροπημένη πρακτική είναι ο ενήλικας να αποφασίζει τι, πότε και πού προσφέρεται, φροντίζοντας να υπάρχει στο τραπέζι τουλάχιστον μία οικεία επιλογή. Το παιδί αποφασίζει αν και πόσο θα φάει από όσα υπάρχουν.

Πότε χρειάζεται συμβουλή ειδικού

Η συνηθισμένη νεοφοβία δεν είναι το ίδιο με μια διαταραχή σίτισης. Μιλήστε με τον παιδίατρο όταν το παιδί χάνει βάρος ή δεν αναπτύσσεται όπως αναμένεται, όταν η λίστα τροφών μικραίνει συνεχώς, όταν αποφεύγει ολόκληρες ομάδες τροφίμων, όταν υπάρχει πόνος, συχνός πνιγμός, βήχας ή εμετός στο φαγητό ή όταν τα γεύματα προκαλούν έντονο φόβο και επηρεάζουν την καθημερινότητα.

Ο στόχος δεν είναι ένα παιδί που τρώει τα πάντα. Είναι ένα τραπέζι όπου οι νέες γεύσεις μπορούν να εμφανίζονται ξανά, με περιέργεια, χρόνο και χωρίς ντροπή.