Το παιδί φοβάται να κάνει λάθος; Οι φράσεις που χτίζουν αυτοπεποίθηση αντί για πίεση
«Δεν θέλω να το κάνω, γιατί μπορεί να κάνω λάθος». Πίσω από αυτή τη φράση δεν κρύβεται πάντα τεμπελιά ή έλλειψη ενδιαφέροντος. Συχνά υπάρχει ο φόβος της αποτυχίας, της απογοήτευσης ή της σύγκρισης. Το παιδί μπορεί να σβήνει ξανά και ξανά μια άσκηση, να αρνείται να δοκιμάσει κάτι καινούργιο ή να θυμώνει όταν δεν πετυχαίνει αμέσως αυτό που θέλει.
Ο τρόπος με τον οποίο αντιδρούν οι γονείς σε αυτές τις στιγμές έχει μεγάλη σημασία. Στόχος δεν είναι να πείσουμε το παιδί ότι «θα τα καταφέρει σίγουρα», αλλά να του δείξουμε ότι μπορεί να δοκιμάσει, να δυσκολευτεί, να ζητήσει βοήθεια και να συνεχίσει χωρίς να μειώνεται η αξία του.
Γιατί ένα παιδί μπορεί να φοβάται τόσο το λάθος;
Ο φόβος μπορεί να δημιουργηθεί από πολλούς μικρούς παράγοντες: υψηλές απαιτήσεις, συχνές συγκρίσεις, υπερβολική έμφαση στον βαθμό ή στο αποτέλεσμα, αλλά και από την ιδιοσυγκρασία του ίδιου του παιδιού. Μερικά παιδιά είναι πιο ευαίσθητα στην κριτική και θέλουν να νιώθουν απολύτως έτοιμα πριν επιχειρήσουν κάτι.
Ακόμη και ο συνεχής έπαινος του τύπου «είσαι πανέξυπνος» μπορεί άθελά μας να δημιουργήσει πίεση. Το παιδί ίσως αρχίσει να πιστεύει ότι πρέπει κάθε φορά να αποδεικνύει πως είναι έξυπνο και να αποφεύγει τις δύσκολες δοκιμασίες. Είναι συνήθως πιο βοηθητικό να αναγνωρίζουμε την προσπάθεια, τη στρατηγική, την επιμονή και την πρόοδο.
7 φράσεις που βοηθούν πραγματικά
1. «Δεν χρειάζεται να το πετύχεις με την πρώτη»
Η φράση μειώνει την πίεση της άμεσης επιτυχίας και δίνει στο παιδί άδεια να βρίσκεται στη διαδικασία της μάθησης.
2. «Το λάθος μάς δείχνει τι μπορούμε να δοκιμάσουμε διαφορετικά»
Έτσι το λάθος παύει να μοιάζει με τελική κρίση και μετατρέπεται σε πληροφορία. Μετά μπορούμε να ρωτήσουμε: «Ποια άλλη λύση θα ήθελες να δοκιμάσεις;»
3. «Είδα ότι δυσκολεύτηκες, αλλά συνέχισες»
Ο συγκεκριμένος έπαινος είναι πιο ουσιαστικός από ένα γενικό «μπράβο». Δείχνει στο παιδί ποια συμπεριφορά αναγνωρίζουμε: την επιμονή και όχι μόνο τη σωστή απάντηση.
4. «Ποιο σημείο σου φάνηκε πιο δύσκολο;»
Αντί να βιαστούμε να δώσουμε τη λύση, βοηθάμε το παιδί να εντοπίσει το πρόβλημα. Η ερώτηση το καλεί να σκεφτεί και να οργανώσει τα επόμενα βήματά του.
5. «Θέλεις μια μικρή βοήθεια ή λίγο χρόνο να προσπαθήσεις μόνος σου;»
Μια απλή επιλογή δίνει αίσθηση ελέγχου. Ο γονιός παραμένει διαθέσιμος, χωρίς να αναλαμβάνει αμέσως ολόκληρη την προσπάθεια.
6. «Κι εγώ κάνω λάθη — να σου πω τι έμαθα από ένα δικό μου;»
Τα παιδιά παρατηρούν περισσότερο όσα κάνουμε παρά όσα τους συμβουλεύουμε. Όταν ένας ενήλικας αναγνωρίζει ήρεμα ένα δικό του λάθος και το διορθώνει, δείχνει ότι η αποτυχία δεν είναι ντροπή.
7. «Σε αγαπώ και είμαι περήφανος για σένα, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα»
Το παιδί χρειάζεται να γνωρίζει ότι η σχέση και η αποδοχή δεν εξαρτώνται από έναν βαθμό, μια νίκη ή μια τέλεια επίδοση.
Φράσεις που καλό είναι να αποφεύγουμε
Εκφράσεις όπως «μα είναι πανεύκολο», «μην κάνεις πάλι λάθος», «ο αδελφός σου τα κατάφερε» ή «με απογοήτευσες» συνήθως αυξάνουν το άγχος. Ακόμη κι αν λέγονται με πρόθεση να κινητοποιήσουν, το παιδί μπορεί να ακούσει ότι δεν επιτρέπεται να δυσκολεύεται.
Χρειάζεται επίσης προσοχή στο να διορθώνουμε αμέσως κάθε ατέλεια. Αν το παιδί φτιάχνει μια κατασκευή, ζωγραφίζει ή λύνει ένα πρόβλημα με τον δικό του τρόπο, μπορούμε πρώτα να ρωτήσουμε τι σκέφτηκε. Δεν είναι απαραίτητο κάθε δραστηριότητα να καταλήγει σε ένα «τέλειο» αποτέλεσμα.
Η αυτοπεποίθηση χτίζεται με μικρές εμπειρίες
Αυτοπεποίθηση δεν σημαίνει ότι το παιδί πιστεύει πως θα πετυχαίνει πάντα. Σημαίνει ότι αρχίζει να εμπιστεύεται πως μπορεί να αντιμετωπίσει μια δυσκολία ακόμη κι όταν δεν γνωρίζει εκ των προτέρων το αποτέλεσμα.
Βοηθούν οι μικρές, ρεαλιστικές προκλήσεις: να παραγγείλει μόνο του, να δοκιμάσει ένα καινούργιο παιχνίδι, να ολοκληρώσει ένα μέρος μιας εργασίας ή να αναλάβει μια ευθύνη στο σπίτι. Οι γονείς προσφέρουν ασφάλεια, αλλά αφήνουν και χώρο για προσπάθεια.
Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Ο περιστασιακός φόβος είναι φυσιολογικός. Αν όμως το παιδί αποφεύγει συστηματικά το σχολείο ή δραστηριότητες που αγαπούσε, εμφανίζει έντονο άγχος, συχνούς σωματικούς πόνους χωρίς εμφανή αιτία, ξεσπάσματα ή μεγάλη δυσκολία στον ύπνο, είναι καλό οι γονείς να συζητήσουν με τον παιδίατρο ή με ειδικό ψυχικής υγείας παιδιών.
Το πιο σημαντικό μήνυμα είναι απλό: «Δεν χρειάζεται να είσαι τέλειος για να δοκιμάσεις». Όταν το παιδί νιώθει ότι μπορεί να κάνει λάθος χωρίς να χάσει την αποδοχή μας, αποκτά σταδιακά το θάρρος να μαθαίνει.