Τι κάνουμε όταν το παιδί μας είναι ένας μικρός “Πινόκιο”;

Όταν το  παιδί λέει ψέματα, ο γονιός νιώθει πόνο, θυμώνει, θλίβεται, νιώθει αμήχανος Θυμώνει κυρίως με τον εαυτό του, γιατί αναρωτιέται: Τι δεν έκανα σωστά με το παιδί μου και λέει τόσο εύκολα ψέματα; Νιώθει ότι φοβάται να εμπιστευτεί το παιδί του. Δεν μπορεί να ξεχωρίσει εύκολα πότε λέει ψέματα και πότε την αλήθεια. Και φοβάται μην συμβεί το αποτέλεσμα του παραμυθιού με τον ψεύτη βοσκό. Και αν λέει την αλήθεια αυτή τη φορά και εγώ δεν το πιστέψω; Πώς θα δημιουργήσουμε μια σχέση εμπιστοσύνης, οικειότητας και αξιοπιστίας;

Πώς θα συνδεθούμε με το παιδί μας;

Ένα παιδί γνωρίζει ότι το ψέμα απαγορεύεται. Αλλά δεν βλέπει το ψέμα με τον ίδιο τρόπο, όπως το βλέπετε εσείς. Δηλαδή δεν θεωρεί ότι ένα ψέμα μπορεί να πληγώσει… Για παράδειγμα: Ένα παιδί λέει ψέματα ότι δεν έφαγε τη σοκολάτα, ενώ στην πραγματικότητα την έφαγε. Δεν θεωρεί, όμως, καθόλου κακό να πει ψέματα. Άλλωστε ποιον θα βλάψει, αναρωτιέται. Μιλάμε δηλαδή ουσιαστικά για δύο διαφορετικά συστήματα αξιών. Εκείνο της οικογένειας που λέει ότι το ψέμα βλάπτει, πληγώνει και εκείνο του ίδιου του παιδιού που πιστεύει ότι δεν προκαλεί καμία βλάβη.

Προσοχή, όμως, αν δείξετε υπερβολική σημασία στα μικρά αυτά ψεματάκια, τότε εκείνο θα «πιάσει» αμέσως το νόημα και θα νιώσει ότι με το ψέμα του μπορεί να ασκήσει εξουσία πάνω σας. Είναι συχνό φαινόμενο να σας δίνει μόνο λίγες πληροφορίες και εσείς απεγνωσμένα να προσπαθείτε να αντλήσετε το πολύτιμο μυστικό του. Πόσες φορές το έχετε κάνει αυτό, όταν το ρωτάτε για τα γεγονότα που έχουν συμβεί στο σχολείο; Εκείνο ή δεν σας απαντά καθόλου ή σας παρουσιάζει τη δική του πραγματικότητα.

Μόλις πέσατε στην παγίδα του. Το παιδί σας σας κάνει ό,τι θέλει!

Όταν ένα παιδί είναι νήπιο και λέει τα πρώτα του ψεματάκια, δεν έχει νόημα να το μαλώσετε, διότι σε αυτή την ηλικιακή φάση δεν αντιλαμβάνεται ότι αυτό που κάνει είναι λάθος. Είναι η δική του πραγματικότητα, η δική του φαντασία, ο δικός του τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Δεν είναι τυχαίο ότι στη νηπιακή ηλικία το παιδί ενδεχομένως να παρουσιάσει ένα φανταστικό φίλο, ο οποίος εκτός του ότι του κρατά συντροφιά, συνήθως φταίει για κάθε ζαβολιά ή ζημιά έχει γίνει στο σπίτι. Μην μπείτε στη διαδικασία να κάνετε το παιδί σας να παραδεχτεί ότι λέει ψέματα.

Ένας ωραίος τρόπος, για να μη νιώσει ότι προσπαθείτε να το στριμώξετε στη γωνία, για να παραδεχτεί ότι για παράδειγμα έσπασε το βάζο είναι: Αντί να του πείτε: «Έσπασες το βάζο;». Πείτε: «Κοίτα! Το βάζο έσπασε!». Γιατί να είστε σίγουροι ότι, αν αρχίσετε να το κατηγορείτε οργισμένοι ότι έσπασε το βάζο, αυτό που θα εισπράξετε είναι ένα ωραίο ψεματάκι με μπόλικη φαντασία. Αυτό που επιθυμεί σε αυτό τον κόσμο όπου νιώθει τόσο μπερδεμένο είναι να νιώθει ασφαλές. Στη συγκεκριμένη περίοδο είναι τόσο μπερδεμένη η πραγματικότητα με τη φαντασία που το παιδί πολλές φορές περιγράφει ένα όνειρό του ή έναν εφιάλτη του σαν να ήταν αληθινός. Αυτό συμβαίνει γιατί ο μετωπιαίος λοβός του εγκεφάλου του δεν έχει ωριμάσει αρκετά.

Όταν το παιδί “πατήσει” τα 5 έτη έχει συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους θα πει ψέματα. Για παράδειγμα, για να γλιτώσει τις ασκήσεις των μαθηματικών, επειδή δεν του αρέσουν ή το κουράζουν, θα σας πει ψέματα ότι δεν έχει εργασίες. Επομένως, σε αυτή την περίπτωση είναι καλό να διερευνήσετε, κάθε φορά, ποιοι ήταν οι λόγοι για τους οποίους το παιδί οδηγήθηκε στο ψέμα, ώστε την επόμενη φορά να διαχειριστείτε το θέμα αυτό ή αντίστοιχο με ορθότερο τρόπο. Όταν κατά το 6ο έτος το παιδί θα μπορεί να διακρίνει τα όρια της φαντασίας με την πραγματικότητα με μεγαλύτερη σαφήνεια, θα μπορεί να χειρίζεται με μαεστρία το ψέμα, όταν το χρειαστεί. Και πάλι, όμως, εδώ, δεν έχει το ίδιο ηθικό βάρος το ψέμα του, όπως θα έχει, όταν θα μπει στην ενήλικη ζωή.

Σε όλο αυτόν τον αγώνα να ισορροπήσετε μεταξύ αλήθειας και ψέματος, μην ξεχνάτε να αναπτύσσετε στενές σχέσεις με το παιδί σας.

Να μοιράζεστε τις σκέψεις σας μαζί του και να υπάρχει ειλικρίνεια ανάμεσά σας. Είναι πάρα πολύ σημαντικό να θυμάστε ότι εσείς οι ίδιοι είστε πρότυπα για το παιδί σας. Επομένως, ένας γονιός που δεν έχει καλή σχέση με την αλήθεια ή «κοροϊδεύει» το παιδί του επανειλημμένως , το παιδί είναι βέβαιο ότι θα τον μιμηθεί. Για παράδειγμα, δεν μπορείτε να του λέτε ότι θα επιστρέψετε σε λίγα λεπτά και να επιστρέφετε τη νύχτα. Πώς θα ζητήσετε μετά από το παιδί σας να σας πει την αλήθεια; Προσπαθήστε να είστε συνεπείς, ακέραιοι, να έχετε μια άρτια συμπεριφορά και οι λέξεις που χρησιμοποιείτε να είναι ακριβείς.

Είναι σημαντικό να έχετε δημιουργήσει ένα ασφαλές καταφύγιο για το παιδί σας. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να συμφωνείτε πάντα με ό,τι σας λέει. Αν εσείς είστε επικριτικοί προς εκείνο, εξωτερικεύετε το άγχος σας, το μαλώνετε διαρκώς, τότε εκείνο θα αντιδρά υπερβολικά, θα είναι νευρικό και φυσικά θα κρατήσει βαθιά στην ψυχή του τις σκέψεις του και δεν θα τις εξωτερικεύει. Είναι σημαντικό ο γονιός να είναι πάντοτε διαθέσιμος στο παιδί του, να το αφουγκράζεται με προσοχή και να μοιράζεται μαζί του σκέψεις και συναισθήματα.

Μην διστάσετε να διδάξετε στο παιδί σας την αλήθεια. Γιατί η αλήθεια είναι αξία. Μιλήστε για την αλήθεια, πώς αισθάνεστε γι’ αυτή, πόση σημασία έχει για την εμπιστοσύνη που νιώθει ένας άνθρωπος προς κάποιο συνάνθρωπό του, ότι οι συμφωνίες μεταξύ των ανθρώπων είναι ιερές και πρέπει να τιμούνται. Εξηγήστε του με απλά λόγια ότι είναι ευκολότερο κανείς να πει την αλήθεια, γιατί το ψέμα και η εξαπάτηση μόνο προβλήματα μπορούν να φέρουν.

Εξηγήστε του ότι η αλήθεια είναι απελευθέρωση και καλοσύνη.

Μην χρησιμοποιείτε χαρακτηρισμούς. Μην πείτε στο παιδί σας: είσαι ψεύτης, ψευταράς κ.τ.λ. Το μόνο που θα προκαλέσετε είναι περισσότερη ντροπή. Αν, όμως, περιγράψετε, ονοματίσετε τη συμπεριφορά του με ηρεμία και με καθαρότητα, τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να το ευαισθητοποιήσετε. Είναι φυσιολογικό να αισθάνεται ενοχή, γι’ αυτό δείξτε του ότι το νιώθετε και το λυπάστε. Είναι μια πολύ σημαντική φάση για να έρθει η αλλαγή, δηλαδή να το βοηθήσετε να αντιληφθεί το λάθος του και να το διορθώσει.

Το παιδί διανύει μια πολύ ευαίσθητη ηλικιακή φάση. Είναι, λοιπόν, πάρα πολύ σημαντικό για την ψυχοσύνθεσή του και για την εξέλιξη της ζωής του να στεκόμαστε δίπλα του πάντα, όποτε μας χρειάζεται, να το αφουγκραζόμαστε, να επαινούμε τις θετικές επιλογές του, να του δίνουμε κουράγιο, να του δίνουμε σημασία και να το επιβραβεύουμε, να προσφέρουμε χρόνο να του εξηγούμε με λόγια απλά, λόγια κατανοητά, να του δείχνουμε ότι του έχουμε εμπιστοσύνη και εκτίμηση, ότι το αγαπάμε, το συναισθανόμαστε και το νοιαζόμαστε…